TS Võ Đại Lược: Hãy lo chuyện robot thay thế lao động trong tương lai!

Dân trí

Tán thành với thiên hướng máy móc, robot hóa sản xuất, thay thế loài người nhưng PGS, TS Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế & chính trị thế giới cho là này là tương lai… xa.

Nhân đề tài gây tranh cãi về rủi ro robot tước đoạt việc làm của hàng triệu lao động mà Chủ tịch FPT Telecom Hoàng Nam Tiến đề ra mới đây, PGS.TS Võ Đại Lược có cuộc thỏa thuận cặn kẽ vấn đề này với PV Dân trí.

Nhiều nghề tưởng có thể robot hóa vẫn chưa làm được

Thưa ông, mới đây Chủ tịch FPT Telecom đề ra thông điệp về thiên hướng thay thế người máy trong các công xưởng, dây chuyền sản xuất tại các công ty sau thời điểm họ nhìn thấy sự đứt gãy chuỗi sản xuất bởi đại dịch. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

– Theo tôi, đại dịch Covid-19 tác động lớn, thay đổi toàn thể cấu tạo vận hành của nền kinh tế toàn thế giới, nó phát lộ ra nhiều vấn đề, nhưng để thay thế loài người trên máy móc là vấn đề lớn, không dễ.

PGS, TS Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế, Chính trị Toàn cầu.

Máy móc, robot hóa sẽ thay thế mọi thứ, nhưng có chướng ngại vật lớn là giá. Nếu ngân sách cho robot hoạt động đắt hơn lao động chân tay thì thay thế được không?

Chướng ngại vật thứ 2 là về mặt xã hội, robot hóa các công xưởng, lao động khắc phục ra sao? Lao động dư thừa bỏ đi đâu? Vấn đề xã hội đó là một chướng ngại vật mà trong lịch sử thế giới như ở nước Anh thời phát minh ra động cơ hơi nước mà máy móc cũng cần phải mấy thập kỷ sau mới ứng dụng được trong các nghề như dệt may.

Về đặc tính, robot sẽ không phải là “lao động” đại trà, không thay thế được hoàn toàn loài người. Robot chỉ sản xuất được những sản phẩm, những khâu ráp nối, theo lập trình sẵn & với sản phẩm giống nhau y như một, còn những sản phẩm tinh vi, vẫn phải dùng óc ý tưởng, bàn tay loài người.

Ngay tại Mỹ, nơi tự động hóa nền sản xuất rất cao, nhiều nghề tưởng rằng có thể robot hóa nhưng rồi vẫn không làm được. Lý do là áp lực việc làm quá lớn. Tất cả chúng ta thấy có rất là nhiều cuộc biểu tình phản đối toàn thế giới hóa diễn ra ở Mỹ, một phần lý do cũng vì vấn đề này.

Hơn nữa, về ngân sách, máy móc hiện tại vẫn chưa tiết kiệm hơn đối với người nhân lực & máy móc lại không linh động. Theo tôi, máy móc, robot sản xuất ở các công xưởng là thiên hướng tương lai… xa.

Trong một giải trình của Tổ chức Lao động Toàn cầu (ILO), robot hóa sản xuất sẽ diễn ra trước tiên ở các nước tiến triển, sau đó sẽ là các nước đang, kém tiến triển, các nước nghèo lộ trình sẽ lâu hơn. Ông nhìn nhận sao về vấn đề này?

– Tôi đặt vấn đề trái lại! Hiện giờ, nước Mỹ, một trong những đất nước có nền sản xuất công nghệ tiên tiến thế giới họ đã robot hóa hay chưa? Nhiều hãng vẫn phải mở công xưởng ở các nước như Viet Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia… để làm gia công các sản phẩm của họ.

Xem Thêm  SQL Server CHỌN DISTINCT - cách chọn các hàng riêng biệt trong sql

Khi tôi làm cố vấn cho Nike, công ty Mỹ chỉ gia nhập hai khâu trong chuỗi giá trị sản phẩm là: Kiến trúc & cung cấp. Một đôi giày Nike, đơn cử, có giá 100 đô la, các hãng gia công gia nhập vào chuỗi chỉ hưởng lợi 10 – 20 đô la, còn khâu kiến trúc, cung cấp của công ty Mỹ kiếm được 80-90 đô la.

TS Võ Đại Lược: Hãy lo chuyện robot thay thế lao động trong tương lai! - 2

Theo PGS, TS Võ Đại Lược, ngân sách & chuỗi sản xuất đặt thách thức cho các công ty mang máy móc thay thế loài người.

Hiện giờ, đặt giả định họ mua người máy, robot để mang công xưởng gia công về Mỹ, “làm tất, ăn cả” liệu họ có làm không? Việc gì họ phải đi tự động hóa khi khâu gia công đang chiếm giá trị tăng trưởng quá thấp, trong khi đầu tư máy móc lại “ngốn” ngân sách quá lớn.

Tại Nhật Bản, các công xưởng ô tô như Toyota, có tỷ lệ tự động hóa hầu hết gần hết nhưng cũng chẳng thể hoàn toàn được. Họ vẫn chuyển những khâu gia công giá trị thấp sang các nước thứ 3 là Thái Lan, Indonesia, Trung Quốc… để giảm ngân sách, giá cả.

Việc sản xuất những cụ thể quá cầu kỳ hoặc đòi hỏi ý tưởng, hay một sản phẩm phụ có giá cả thấp trong khi mua máy về làm lại quá tốn kém. Giải pháp cuối cùng vẫn là bàn tay loài người.

Trong xu thế tương lai, những nghề, ngành nghề, chuỗi sản xuất cầu kỳ, có quy mô công nghiệp hóa cao sẽ tiến lên vận dụng robot. Bên cạnh đó, chướng ngại vật ngân sách, chướng ngại vật nguồn lực & nhất là xã hội sẽ rất lớn để vận dụng điều này. Ông tán đồng với quan niệm này?

– Không nói đâu xa, những nước tiến triển như Japan, Hàn Quốc, sao họ tiến triển như thế mà không tự động hóa được hết? Có thể kỹ thuật ngày càng tiến đến tự động hóa, nhưng sản phẩm làm nên từ máy móc không tiết kiệm hơn, lợi thế hơn đối với loài người? Xét về tổng thể, điều đó chưa có chứng minh.

Thiên hướng các nước tiến triển tận dụng các nước đang, kém tiến triển, các nước đông dân, các nước có độ mở kinh tế cao, nơi lại có giá nhân lực rẻ để xây công xưởng, tận dụng các lợi thế sẵn có vẫn đã, đang & sẽ tiếp tục.

Việc ở nơi nào đó người ta nói có hiện tượng công ty rút khỏi những nơi có giá trị thặng dư cao, tạo giá trị tăng trưởng lớn… thì cũng không phải là hiện tượng minh chứng máy móc thay thế loài người mà là do các vấn đề thương mại, chính trị của các nước lớn, toan tính chiến thuật, kế sách.

Máy móc có tạo nên sản phẩm như nghệ nhân?

Xem Thêm  Thẻ HTML - cách nhập html

Về bài toán công ty, lợi nhuận sử dụng lao động & lợi nhuận vận dụng máy móc hóa, robot hóa là khác nhau. Bên cạnh đó, nó cũng nảy sinh giới hạn, bất cập khác, đúng không thưa ông?

– Thiên hướng máy móc thay thế loài người có thể diễn ra nhưng sẽ ở những nghề khác nhau, mức độ khác nhau & với những nước khác nhau.

Đến lúc loài người ta không ai mong muốn những sản phẩm giống nhau 100%, mà họ mong muốn những sản phẩm có tính cá nhân hóa, tinh vi. Vậy, máy móc có thể thay đổi được lập trình nhanh không? Máy móc có tạo nên được những sản phẩm như nghệ nhân, thợ lành ngành hay không? điều này vẫn chưa rõ.

Chướng ngại vật thứ hai là rất trọng yếu là kế sách lôi kéo đầu tư của các nước & cơ chế tiến triển các nước khác nhau.

TS Võ Đại Lược: Hãy lo chuyện robot thay thế lao động trong tương lai! - 3

Đại dịch Covid-19 khiến chuỗi sản xuất đứt gãy, nhiều giả định khác nhau về lao động, việc làm… đã được đưa ra trước bài toán lớn.

Tài nguyên toàn thế giới để sản xuất ra máy móc, dây truyền có hạn chẳng hạn như sản xuất người máy cần phải có Nguyên vật liệu cao, đất hiếm, Nguyên vật liệu hiếm… Toàn cầu chưa giải được bài toán này.

Sản xuất, vận dụng đồng loạt máy móc, robot sẽ phải cân đong đo đếm về năng lượng điện, về nguồn lực, về an sinh của các nước.

Trong lúc đó, lao động, loài người ở các nước đang tiến triển có nhiều, quan hệ sản xuất & lực lượng sản xuất luôn phải được khắc phục ổn thỏa. Chính vì như thế, sẽ có những nước giới hạn vận dụng robot vào sản xuất, công xưởng để khắc phục vấn đề lao động, việc làm của mình.

Tôi nói lại, robot hóa sự tiến triển nghề, ngành nghề sẽ tùy thuộc vào đất nước, tùy thuộc vào nguồn lực mỗi nước.

Sự tiến triển của dòng sản phẩm móc, robot có thể vận dụng đại trà, nhưng nhược điểm của dòng sản phẩm móc, robot là không linh động, không thích nghi nhanh được. Ngân sách cố định, suất đầu tư cho máy móc là thách thức lớn cho công ty. Theo ông, bài toán này có dễ giải?

– Một loài người từ khi có năng lực sản xuất là 15 tuổi, thành thạo là từ 18 tuổi, họ có thời gian làm việc chính thức lên 60 tuổi, tức có hơn 40 năm làm việc, thay đổi, thích nghi. Thế mạnh của loài người là năng động, linh động với sự vận động của lịch sử, thời cuộc.

Với một cỗ máy, khi người ta tạo nên trong năm này có thể vận dụng vào sản xuất, đem đến giá trị tăng trưởng, hiệu suất cao. Bên cạnh đó 3-5 năm sau lại có tìm hiểu mới, có máy móc mới, tiết kiệm điện hơn, hiệu quả hơn, công ty có dám thay đổi, bỏ hết máy móc cũ đi hay không?

Nếu bỏ đi thì máy móc cũ tính sao, nếu công ty ôm lấy cỗ máy cũ, lại không tăng trưởng đối đầu được với công ty họ đầu tư máy móc mới đầu tư mới. Trong lúc mua máy móc mới sẽ phải đặt bài toán ngân sách đầu tư, khấu hao, ngân sách cố định lớn… Không nhà tư bản nào mong muốn đổ lượng tiền vào ngân sách cố định lớn cả, này là nguy cơ.

Xem Thêm  Lập trình hướng đối tượng trong Java - Hướng dẫn cho người mới bắt đầu - lập trình hướng đối tượng trong java

Với lao động là loài người, giới chủ không phải bỏ ngân sách cố định, chỉ bỏ ra ngân sách hàng tháng để nuôi họ, để họ sản xuất & bố trí họ theo cách của mình.

So với máy móc, bắt đầu là ngân sách cố định, suất đầu tư rất cao, tác động vào giá vốn, giá sản phẩm, khấu hao công xưởng… Bài toán này, lợi nhuận này công ty tính đến rồi.

TS Võ Đại Lược: Hãy lo chuyện robot thay thế lao động trong tương lai! - 4

Ông Hoàng Nam Tiến, Chủ tịch FPT Telecom nhắc nhở sau đại dịch, nhìn thấy chuỗi cung cấp toàn thế giới bị đứt gãy, thiên hướng máy móc, robot hóa có thể được tác động mau hơn & trong 5-7 năm tới, hàng triệu lao động trẻ Việt có rủi ro mất việc làm.

Nếu tôi có 1 tỷ đô la, tôi cũng cần phải tính các phương pháp trong dòng vốn để kinh doanh, chứ không dại gì đổ hết vào ngân sách cố định một lúc cả. Thời thế thay đổi nhanh, vòng đời của các máy móc, robot sẽ rút ngắn & sự cổ lỗ sĩ sẽ diễn ra mau hơn nếu các công xưởng, xí nghiệp vận dụng hoàn toàn máy móc.

Tạo nguồn nhân công có thể đối đầu với máy móc

Mặc dầu hiện tại máy móc, robot hóa chưa diễn ra, nhưng nhắc nhở trong thời gian tới thiên hướng này sẽ diễn ra nhanh, mạnh theo sự tiến triển của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (Cách mạng 4.0) đi liền với trí tuệ nhân tạo. Ông nghĩ sao về bài toán thay đổi, thích nghi nhanh với xu thế này được đưa ra so với những nền thâm dụng nhiều lao động như Viet Nam?

– Huấn luyện nhân công tương lai cần phải do công ty, thiên hướng tiến triển quốc gia quyết định. Dạy ngành, huấn luyện không gắn hoặc chậm chuyển biến theo thời cuộc sẽ thất bại.

Máy móc vẫn chỉ mang tính chất dập khuôn. Một công xưởng mà vận dụng hết máy móc thì cực kỳ tốn tiền, phải cỡ đại gia mới dám dùng. Người ta cũng chỉ sử dụng người máy cho tùy phòng ban, phân xưởng, dây chuyền nào thích hợp. Còn về tính linh động, chức năng động & biến hóa, loài người vẫn vượt trội.

Lỗi không phải ở máy móc mà ở việc tất cả chúng ta có tạo nên được những loài người có thể đối đầu được với máy móc hay không? Theo tôi, loài người vẫn có ích thế dù cho thiên hướng của thế giới đang đi tới ngưỡng cửa máy móc hóa nhiều phân xưởng, nhiều dây chuyền.

Viet Nam cần phải tạo nên những lao động có tuyệt kỹ, công dân toàn thế giới, những người thợ, kỹ sư có trình độ điều hành máy móc thay vì chỉ là những người công nhân có giá trị tăng trưởng thấp.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguyễn Tuyền (thực hiện)

Viết một bình luận